00-697 Warszawa, Al. Jerozolimskie 49
   Telefon/Fax: +48 22 841-41-92, +48 22 841-94-60
   e-mail: biuro@pzszach.org.pl
AKTUALNOŚCI | KONTAKT | KALENDARZ | KOMISJE | PZSZACH | WZSZACHY | FINANSE | LICENCJE | REGULAMINY | AKADEMIA | KNJBIS | CENTRALNY REJESTR

Serdecznie zapraszamy do korzystania z nowej strony

PZSzach pod adresem pzszach.pl

Data utworzenia: 2010-11-15 | Autor: Wojciech Gryciuk | Odsłon: 6977
 


Tygodniowy Przegląd Szachowy
nr 4/2010
(z 17 listopada 2010 r.)



Spis treści:

1. KOMBINACJA NUMERU

2. W SKRÓCIE - ZE ŚWIATA
     2.1. Aronian i Kariakin triumfuują w V Memoriale Tala (Moskwa 2010).
     2.2. Carlsen już prowadzi w rankingu Live Top List.
     2.3. Stanowisko FIDE w sprawie meczów kandydackich 2011 (odpowiedź na list      Carlsena).
     2.4. Attacking Manual 2 Jacoba Aagaarda szachową książką roku 2010!

3. W SKRÓCIE - Z POLSKI
     3.1. PREFROW MKSz Rybnik drużynowym mistrzem Polski kobiet.
 
4. SZACHY I KOMPUTERY
     4.1. Techniki informatyczne w szachach.

5. STOPKA REDAKCYJNA.





1. KOMBINACJA NUMERU




1...?

Rozwiązanie zadania z nr 3/2010: 1…d3! 2.Wd6+ (2.Gxd3? Sh3+ 3.Kf1 g2+ 4.Ke2 g1H+) 2...Ke5 3.Wd8 g2 4.We8+ (4.Kxh2 gxf1H) 4...Kd6 0-1


2. W SKRÓCIE - ZE ŚWIATA

2.1. Aronian i Kariakin triumfują w V Memoriale Tala (Moskwa 2010)
 
Przez cały turniej zdecydowanie prowadził równo i silnie grający Shakhriyar Mamediarow (AZE), ale porażka w ostatniej rundzie ze słabo spisującym się w zawodach Gelfandem (ISR), odrzuciła go na 3. miejsce. Pierwsze podzielili Lewon Aronian (ARM) i Sergiej Kariakin (RUS), który w ostatniej rundzie cudem uratował partię z Chińczykiem Hao Wangiem.

 

Zwycięzcy V Memoriału Tala 2010. Od lewej: Lewon Aronian, Sergiej Kariakin oraz Shakhriyar Mamediarow


Memoriał Tala (Moskwa 2010)



Poniżej partia, która przesądziła o tym, że Mamediarow nie wygrał zawodów.






2.2. Carlsen już prowadzi w rankingu Live Top List

Ranking FIDE jest aktualizowany 6 razy do roku, Live Top List - codziennie, ale swym zasięgiem obejmuje jedynie światową czołówkę (ok. 40 osób). Carlsonowi, zdetronizowanemu na pozycji lidera na ostatniej liście rankingowej FIDE przez Ananda, udało się odzyskać I lokatę (na razie tylko w Live Top List) dzięki zwycięstwu w superturnieju Pearl Spring (Chiny) i uzyskaniu rankingu 2903. Poniżej pierwsza dziesiątka. W porównaniu z listą FIDE Iwanczuk spadł z 7. na 9. miejsce, a na 10. miejscu Nakamura (USA) zastąpił Wanga (Chi).

 
Pozycja Nazwisko Ranking Zmiana L. partii
Live Top List - stan na 15 listopada 2010*
1  Carlsen  2812,0 +10 10
2  Anand  2808,4 +4,4 10
3  Aronian  2805,1 +4,1 9
4  Kramnik  2786,2 -4,8 9
5  Topałow  2774,8 -11,2 10
6  Griszczuk  2774,1 +3,1 9
7  Mamediarow  2772,2 +9,2 9
8  Kariakin  2769,5 +9,5 9
9  Iwańczuk  2764,0 0 0
10  Nakamura  2748,2 +7,2 9
 

Na dalszych miejscach w ciągu ostatnich dwóch tygodni największy postęp odnotował Chińczyk Wang Hao (14. miejsce, 2739,2; +12,2), a największą stratę zaliczył Rosjanin Eljanow (22. miejsce, 2724,2; -17,8). Radosław Wojtaszek rozegrał w tym okresie 5 partii w Bundeslidze i chociaż jego ranking się nie zmienił (2726), to awansował o 2 lokaty na 18. miejsce dzięki dużym stratom Eljanowa i Szirowa (-12,7) w V Memoriale Tala.


2.3. Stanowisko FIDE w sprawie meczów kandydackich (odpowiedź na list Carlsena)

O rezygnacji Carlsena z udziału w meczach kandydackich o tytuł mistrza świata pisaliśmy w TPS 3/2010. W oficjalnym komunikacie z 10 listopada br. wiceprezydent FIDE, Georgios Makropoulos, poinformował, że nie jest możliwa zmiana regulaminu rozgrywek w ich trakcie, ale w przyszłości FIDE jest otwarte na propozycje. Przy okazji dodał, że miejsce Carlsena w rozgrywkach zajmie am Griszczuk, ale że nie będzie nowego losowania par przeciwników.

2.4. Attacking Manual 2 Jacoba Aagaarda szachową książką roku 2010!


Arcymistrz Daniel King (2466) i Ronan Bennett na łamach brytyjskiego dziennika „The Guardian” opublikowali 11 listopada br. listę najlepszych książek szachowych 2010 r. (po angielsku), przyznając I miejsce drugiemu tomowi Attacking Manual Jacoba Aagaarda, wydanego przez jego własne wydawnictwo „Quality Chess”.




Zdaniem recenzentów Aagard zaprezentował w niej nie tylko opiniotwórcze, chociaż czasami kąśliwe sądy, ale, co ważniejsze, oryginalne i godne uwagi idee, które wzbogacają rozumienie prowadzenia ataku w szachach. Autor potrafi umiejętnie korzystać z programów szachowych, by wydobyć z partii ich piękno, ale nie jest niewolnikiem maszyny, idąc własną drogą, kiedy trzeba. Wydawnictwo Penelopa planuje wydanie po polsku I tomu Attacking Manual do końca br., a drugiego – w przyszłym, ale to duże przedsięwzięcie, bo oba tomy liczą razem ponad 800 stron!

Za bezpośredniego konkurenta do tytułu książki roku recenzenci uznali książkę Yassera Seirawana, Chess Duels: My Games with the World Champions, ze świetnymi komentarzami do klasowych partii, a dopiero trzecie miejsce przyznali książce Garrego Kasparowa Kasparov vs Karpow 1988-2009, która, będąc kontynuacją zaczętej w 2003 r. serii “Moi wielcy poprzednicy”, nie spełnia, ich zdaniem, pokładanych w niej nadziei.

Na short-liście znalazły się jeszcze takie pozycje:

- John Healy, Coffeehouse Chess Tactics – „niezwykła książka, zawierająca zbiór partii i ich fragmentów z autobiograficznymi wstawkami, napisana przez amatora, ale niewątpliwie utalentowanego; jakością stylu przewyższa inne szachowe książki, ale za mało w niej o samych szachach, by mogła liczyć na więcej””.

- Andrew Soltis, Studing Chess Made Easy – „użyteczna i przydatna, ale zbyt cienka, by liczyć na nagrodę”.

- John Watson, Mastering the Chess Openings, vol. 4 – „zawiera ogrom interesujących informacji, ale podanych w mało zajmujący sposób”.

Poniżej interesująca pozycja ze zwycięskiej książki.




3. W SKRÓCIE - Z POLSKI


3.1. PREFROW MKSz Rybnik drużynowym mistrzem Polski kobiet

PREFROW MKSz Rybnik po raz trzeci z rzędu zwyciężył w Drużynowych Misrzostwach Polski Kobiet, które odbyły się we Wrocławiu w dniach 11-14 listopada 2010 r. i będzie reprezentować Polskę w Klubowym Pucharze Europy. W tym roku w zawodach wzięło udział siedem 4-sobowych drużyn, o 2 mniej niż przed rokiem i o 1 mniej niż 2 lata temu. Wśród 30 uczestniczek była 1 am, 6 amk oraz 4 mmk. Zwycięska drużyna występowała w składzie: am Monika Soćko (3,5 z 5), amk Karina Szczepkowska-Horowska (3,5 z 5), mmk Agnieszka Matras-Clement (3,5 z 5), Anna Krupa (2 z 4) i Angelika Dziodzio (0,5 z 2).

Najsilniejszym składem przed zawodami mógł się pochwalić LKsz Drakon Lublin, ale porażki z PREFROW MKSz Rybnik i KSz Polonia Wrocław odrzuciły lubelską drużynę na III miejsce. Chociaż w składach wszystkich drużyn było dużo juniorek, zdecydowanie najsłabsza rankingowo drużyna juniorek MUKS MDK Śródmieście Wrocław nie sprostała wyzwaniu, czego efektem było zdobycie zaledwie 1,5 pkt. z 16 partii.



PREFROW MKSz Rybnik, drużynowy mistrz Polski kobiet, w pojedynku z KSz Stilon Gorzów. Na pierwszym planie z lewej - am Monika Soćko oraz amk Karina Szczepkowska-Horowska, a z prawej - amk Beata Kądziołka.


III Drużynowe Mistrzostwa Polski Kobiet 2010
Nazwa  Pkt.
1. PREFROW MKSz Rybnik (2222) 9
2. KSz Polonia Wrocław (2188) 6
3. LKSz Drakon Lublin (2235) 5
4. KSz Stilon Gorzów Wlkp. (2124) 5
5. JKSz-MCKiS Jaworzno (2148) 5
6. AKSz Hetman Politechnika Koszalińska (2081) 4
7. MUKS MDK Śródmieście Wrocław (1720) 1


Arcymistrzyniom w turnieju nie było lekko. Przekonała się o tym nasza liderka drużyny olimpijskiej, am Monika Soćko (2495), która zremisowała aż 3 partie z dużo niżej notowanymi od siebie przeciwniczkami, a w pojedynku z mmk Katarzyną Tomą (2234) otarła się nawet o porażkę.







4. Szachy i komputery

4.1. Techniki informatyczne w szachach - cz I.

Na stronie PCLab.pl, jednego z największych i najpopularniejszych polskich serwisów o tematyce komputerowej, które co miesiąc odwiedza ponad 3 miliony internautów, od pewnego czasu można przeczytać artykuł Wojtka Żuchowskiego poświęconego wykorzystaniu komputerów w szachach (w całości można go przeczytać
tutaj). Artykuł jest jednak dedykowany raczej miłośnikom informatyki niż szachów, a ponadto ma aż 23 rozdziały!

Poniżej krótkie jego omówienie z punktu widzenia szachisty. Zacznijmy od wyjaśnienia, co to jest:
- oprogramowanie szachowe;
- silnik szachowy;
- szachowa baza danych;
- książka otwarć;
- tablice końcówek;
- interaktywne i półinteraktywne e-booki.

W następnym odcinku będzie o tym, jak działa silnik szachowy i czym różni się od człowieka, jakie są jego słabe strony, jakie style gry może symulować i jakie antykomputerowe strategie są najbardziej skuteczne, no i jak ocenić siłę silnika.

Oprogramowanie szachowe...

...to przede wszystkim takie programy, jak Fritz i Chessmaster, składające się z interfejsu, silnika (lub silników), bazy partii, książki otwarć, niekiedy „akademii” i modułu do gry online oraz bazy danych z własnym interfejsem, jak ChessBase i Chess Assistant. Istnieją też samodzielne klienty do gry online, a także silniki dostępne bez interfejsu. Wymienionym aplikacjom towarzyszą dostępne niezależnie od nich bazy partii, książki otwarć, a także tablice końcówek i mniej lub bardziej interaktywne e-booki, często multimedialne. Do tego dochodzą m.in. serwery do gry oraz dostępne na stronach internetowych bazy partii i tablice końcówek.

Silnik szachowy...

...
to program, który grając w szachy próbuje zastąpić ludzki mózg. Powszechnie dostępnych silników – darmowych, płatnych lub sprzedawanych jako element programu szachowego – są dziesiątki, wiele z nich występuje w różnych wersjach (np. nowsze – droższe, starsze – tańsze lub darmowe, jedno- i wieloprocesorowe, 32- i 64-bitowe). Może służyć jako przeciwnik albo do analizy partii lub pozycji. Niestety, bywa też niedozwolonym wspomaganiem.

Najpopularniejsze komercyjne silniki to Rybka, Fritz, Shredder, Hiarcs, Junior, Zappa i sprzedawany z popularnym Chessmasterem The King. Z darmowych na myśl przychodzą przede wszystkim Crafty, Toga i Fruit (kiedyś płatny, obecnie nierozwijany i dostępny bez ograniczeń; na jego podstawie powstają inne silniki, choćby Toga). Większość z wymienionych silników ma wersje wieloprocesorowe, które zresztą były dostępne na długo przed tym, zanim pojawiły się procesory wielordzeniowe do komputerów osobistych. Wersje wieloprocesorowe często mają w nazwie słowo Deep (np. Deep Fritz, Deep Junior, Deep Rybka). Część silników jest dostępna zarówno oddzielnie (z własnym interfejsem lub bez), jak i z interfejsem firmy ChessBase, producenta Fritza.

Są też silniki bardziej specjalizowane. Najczęściej służą do gry w inne odmiany szachów (na przykład Chess960) i do rozwiązywania konkretnych problemów, takich jak znalezienie mata w najmniejszej liczbie posunięć albo matów innych typów, jak mat pomocniczy (wykonywanie przez stronę broniącą się najgorszych możliwych posunięć) i samomat (wymuszenie przez białe takiej gry czarnych, aby biały król został zamatowany). Przykładem takich silników są dostępne w programach firmy ChessBase Fritz 960 i Mate.

Należy też wspomnieć o różnych wersjach podstawowych silników. Na przykład Rybka oprócz głównego silnika zawiera wersję preferującą znacznie mniej „bezpieczne” posunięcia i wersję starającą się naśladować styl gry człowieka.

Szachowa baza danych...

....
jest podstawowym narzędziem szachisty: nie tylko daje dostęp do milionów partii rozegranych na przestrzeni wieków, ale służy do przechowywania i statystycznej oceny własnych partii. Ponadto jest bardzo wygodnym czytnikiem interaktywnych e-booków, często wykorzystuje się ją także do wprowadzania zapisów z papierowych książek i do budowania własnego repertuaru debiutowego. Jeśli zawiera moduł serwera gry, pozwala też grać online lub oglądać internetowe transmisje i wykłady, tak jak standardowy program. I ma tę przewagę nad wieloma programami, że silnik nie uruchamia się domyślnie po wykonaniu posunięcia.

Standardem szachowych baz danych jest format ChessBase. Firma ChessBase to nie tylko producent baz danych ChessBase, ale także Fritza i licznych e-booków, ponadto w swoim sklepie sprzedaje z własnym interfejsem szereg silników innych autorów. Ma dominującą pozycję na rynku i to w jej formacie ukazuje się większość e-booków innych wydawców, np. interaktywne wersje książek wydawnictwa Everyman Chess. Także zapisy partii z papierowych książek, które można znaleźć w sieciach p2p, z reguły są w formacie ChessBase. Format ChessBase jest odczytywany przez konkurencyjne produkty, takie jak Chess Assistant firmy ChessOK (dawniej Convekta). Mniej zaawansowaną, ale darmową opcją jest SCID (ang. Shane's Chess Information Database), działający zarówno w Windows, jak i w systemach uniksowych.

Książka otwarć...

...to po prostu „drzewo” początkowych posunięć (w niektórych wariantach tych posunięć może być i 30) z zapisaną oceną ich siły, danymi o skuteczności i szansą, że silnik wybierze ten, a nie inny ruch. Podstawą książki otwarć są partie na wysokim poziomie, coraz częściej także partie z udziałem silników. Duża część silników ma własne książki, zoptymalizowane do ich stylu gry. Są książki przeznaczone dla ludzi, są też wersje przystosowane do partii między komputerami.

Tablice końcówek...

...to wygenerowane przez komputer tablice zawierające wszystkie możliwe przy danej liczbie bierek pozycje, z których każda ma określone wcześniej „ścieżki” do pozycji bliższych matowi o jeden półruch. Obecnie są dostępne tablice dla trzech, czterech, pięciu i sześciu bierek, chociaż nie zawierają wszystkich możliwych kombinacji: niektórych nie ma sensu generować, bo przy przewadze pięć na jednego poradzi sobie najsłabszy silnik na przedpotopowym sprzęcie.

Tablice są tworzone metodą wstecznej analizy, czyli od pozycji końcowej. Najpierw tworzy się bazę wszystkich możliwych pozycji przy danej liczbie bierek, następnie bazę wszystkich możliwych matów przy tej samej liczbie bierek, następnie bazę wszystkich pozycji z nieuniknionym matem w jednym posunięciu i tak dalej. Ocena pozycji na podstawie tablic następuje więc praktycznie natychmiastowo i jest w zasadzie bezdyskusyjna: jeśli silnik podaje, że najkrótsza droga do mata to 37 posunięć, z reguły tak właśnie jest. Owszem, zdarzają się drobne przekłamania, poza tym często jest tak, że w tablicy znajduje się nie bieżąca pozycja, ale pozycja już po przeliczonych przez silnik uproszczeniach, a wtedy może się zdarzyć, że przeoczy on krótszą drogę prowadzącą do mniejszej liczby bierek.

Generowanie tablic trwa bardzo długo – latami. Komplet tablic dla sześciu bierek ukończono w 2006 roku, komplet dla siedmiu uda się wygenerować nie wcześniej niż w 2015 r. Rozmiar tablic dla pięciu bierek to około 8 GB, dla sześciu – ponad 1 TB i, co zrozumiałe, te ostatnie są dostępne wyłącznie w sieciach p2p i poprzez interfejsy na stronach internetowych. W praktyce można poprzestać na kilkuset gigabajtach: na 300 można zmieścić ponad 90 procent najczęściej pojawiających się końcówek, można też ograniczyć się do tablic dla pięciu i mniejszej liczby bierek (osobne tablice dla różnej liczby bierek są potrzebne w momencie, gdy zmniejsza się liczba bierek na szachownicy, np. w wyniku bicia).

Dla silnika szachowego, który bez pomocy nie spojrzy dalej niż na kilkanaście posunięć do przodu i nie zobaczy końcowej pozycji z pominięciem wcześniejszych, tablice końcówek są bardzo ważne. Współczesne silniki mają zakodowaną pewną podstawową wiedzę o sposobach rozgrywania końcówek, ale bez tablic w najlepszym razie źle je oceniają.

Choć tablice pozwalają silnikowi widzieć wielokrotnie dalej i grać perfekcyjnie tam, gdzie normalnie nie mógłby sobie poradzić, nie ma pewności co do tego, czy użycie tablic istotnie zwiększa siłę gry w rozumieniu statystycznym, i to przy założeniu, że tablice są kompletne i pozbawione błędów. Na pewno wiele zależy od ustawień silnika: w jaki sposób korzysta z tablic i jak chętnie to robi. Oto główne problemy:

1) Sięganie do tablic zajmuje pewien czas i nawet jeśli dzięki nim silnik zobaczy w wybranym wariancie coś, czego nie policzyłby w godzinę, może mu braknąć czasu na znalezienie tego właściwego, zwłaszcza że w końcówce czasu do namysłu z reguły jest mało, szczególnie w typowych partiach między silnikami. A sekunda mniej lub więcej może oznaczać zupełnie inną ocenę pozycji.

2) Ponieważ silnik może sięgać do tablic także w pozycjach z większą liczbą bierek (po uwzględnieniu uproszczeń), zdarza się, że gdy już znajdzie w ten sposób na przykład mata w 60 posunięciach, przestaje szukać krótszych wariantów. Jeśli w tych 60 posunięciach znajdzie się 50 bez bicia i ruchu pionem, będzie remis, być może do uniknięcia przy dokładniejszej analizie drzewa wariantów.

3) W partii silnika wyposażonego w tablice końcówek z silnikiem pozbawionym tablic lub człowiekiem, ze względu na regułę 50 posunięć bez bicia i ruchu pionem, teoretycznie perfekcyjna gra może być gorszym rozwiązaniem od tworzenia praktycznych problemów. Czasem znalezienie idealnej obrony jest łatwiejsze, czasem trudniejsze, i może się okazać, że silnik niekorzystający z tablic końcówek będzie się bronić lepiej (dłużej) po takich teoretycznie najlepszych posunięciach niż w wariantach teoretycznie gorszych dla strony atakującej, ale trudniejszych do obliczenia lub zawierających pułapki. Ponadto silniki mają zakodowane, w jakich okolicznościach należy poddać partię, może więc się zdarzyć, że zrobią to w pozycji, której przeciwnik i tak pewnie by nie wygrał.

4) Nawet w grze końcowej mogą zdarzyć się pozycje, w których jest możliwa roszada, a tablice końcówek z praktycznych powodów nie uwzględniają prawa do roszady lub  zakładają, że prawo to już nie przysługuje.

Interaktywne i półinteraktywne e-booki...

...
występują w trzech rodzajach: tekstowych z odnośnikami do zapisów partii w programie szachowym, w pełni interaktywnych, w których tekst jest częścią zapisu partii, i multimedialnych wykładów, w których strumień wideo w panelu programu szachowego jest skoordynowany z szachownicą. Otwiera się je w programach szachowych i czytnikach baz danych.

c.d.n

Czy wiesz że...

Siła gry programu komputerowego zależy od liczby możliwości, jakie są możliwe na planszy?

W warcabach ich ilość szacuje się na 10³º i program komputerowy grający z siłą arcymistrza powstał już w latach 70. poprzedniego wieku.

W szachach - 10 do 70 potęgi, więc mistrza świata udało się komputerowi pokonać dopiero w drugiej połowie lat 90. poprzedniego wieku.

W go liczba pozycji jest szacowana na 10 do 700 potęgi i nic dziwnego, że najlepsze nawet programy komputerowe jest w stanie ograć gracz już II kategorii.

 

5. STOPKA REDAKCYJNA


Tygodniowy Przegląd Szachowy ukazuje się raz w tygodniu (we środy) i zawiera przegląd najciekawszych informacji szachowych ze świata, jakie ukazały się w internecie oraz zostały opublikowane w prasie ogólnej i specjalistycznej w poprzedzającym tygodniu.

Z archiwalnymi numerami można się zapoznać tutaj.

Za dobór i opracowanie materiałów odpowiedzialny jest Wojciech Gryciuk, koordynator PZSzach ds. wydawniczych (w.gryciuk@pzszach.org.pl).
 
Aktualnie online 21 gości